سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت، به عنوان یک سیستم حفاظتی فوق ‌پیشرفته، هوشمند و ضد انفجار، اصلی‌ترین عامل ایمنی در پمپ بنزین‌ها و ایستگاه‌های CNG به شمار می‌رود که وظیفه پایش ثانیه ‌به ‌ثانیه پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی محیط را بر عهده دارد. توسعه روز افزون زیرساخت‌های حمل ‌و نقل شهری و وابستگی کلان ‌شهرها به انرژی، مراکز عرضه سوخت را به بخش‌هایی حیاتی و استراتژیک در هر کشور تبدیل کرده است. با این حال، ذخیره‌ سازی حجم انبوهی از مایعات مشتعل شونده و گازهای تحت فشار، این مکان‌ها را به یکی از پر ریسک‌ترین فضاهای شهری در برابر حوادث سهمگین آتش ‌سوزی و انفجار زنجیره‌ای تبدیل می‌کند. امروز و در این مقاله به معرفی سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید.

سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت چیست؟

سیستم اعلام حریق جایگاه سوخت، یک سیستم ایمنی هوشمند و یکپارچه است که به طور اختصاصی برای شناسایی سریع، دقیق و بدون وقفه کوچک‌ترین نشانه‌های حریق، نشت گازهای اشتعال‌ زا و خطرات حرارتی در محیط‌های پر ریسک پمپ بنزین‌ها و ایستگاه‌های CNG طراحی شده است. این سیستم حیاتی با بهره‌ گیری از تجهیزات تخصصی ضد انفجار نظیر دتکتورهای شعله مادون قرمز و فرابنفش  در بخش سکوهای سوخت ‌گیری، دتکتورهای ترکیبی ددکتور دود و حرارت در فضاهای اداری و سنسورهای خطی حرارتی در مخازن زیر زمینی، وظیفه پایش لحظه‌ای محیط را بر عهده دارد.

اصلی‌ترین جزء این ساختار، پنل مرکزی اعلام حریق آدرس ‌پذیر است که به محض دریافت سیگنال خطر از تجهیزات میدانی، علاوه بر فعال ‌سازی آژیرها و فلاشرهای هشدار دهنده، فرمان‌های اضطراری خودکار نظیر قطع آنی جریان سوخت از طریق شیرهای برقی، فعال‌ سازی سیستم‌های اطفای حریق خودکار و ارسال گزارش مستقیم به سازمان آتش ‌نشانی را صادر می‌کند تا از بروز فاجعه‌های بزرگ و انفجارهای زنجیره‌ای در کوتاه‌ترین زمان ممکن جلوگیری نماید.

انواع سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت

سیستم‌های اطفای حریق خودکار که پس از تشخیص خطر توسط سیستم اعلام حریق فعال می‌شوند به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. با ما همراه باشید تا به معرفی انواع سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت بپردازیم:

سیستم اطفای حریق فوم

سیستم اطفای حریق فوم، به جرعت یکی از بهترین سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت است. این سیستم با ترکیب آب، کنسانتره فوم و هوا، یک لایه ضخیم و پایدار از کف غلیظ را روی سطح سوخت جاری ‌شده ایجاد می‌کند. عملکرد حیاتی فوم در جایگاه سوخت، قطع فوری دسترسی اکسیژن به حریق، خنک ‌سازی سطح داغ سوخت و از همه مهم‌تر، جلوگیری از برخاستن و انتشار مجدد بخارات سمی و قابل انفجار بنزین است. این سیستم معمولا از طریق نازل‌های سقفی تعبیه ‌شده در سایه‌ بان جایگاه، به محض تایید حریق توسط دتکتورها، کل محوطه دیسپنسرها را پوشش می‌دهد.

سیستم اطفای حریق مه پاش

اما سیستم اطفای حریق مه پاش یا واتر میست، یک فناوری پیشرفته است که آب را با فشار بسیار بالا از طریق نازل‌های مخصوص به قطرات فوق ‌العاده ریز به شکل مه تبدیل می‌کند. در جایگاه‌های سوخت، به ویژه در بخش تجهیزات مکانیکی و ایستگاه‌های کاهش فشار CNG، این سیستم عملکرد استانداردی دارد. مکانیزم عملکرد واتر میست بر اساس دو اصل خنک ‌سازی شدید محیط و تبدیل قطرات آب به بخار و رقیق کردن اکسیژن اطراف آتش استوار است. بزرگ‌ترین مزیت این روش، مصرف بسیار کم آب، عدم ایجاد شوک حرارتی به تجهیزات و کاهش شدید غلظت دود و گازهای سمی در محیط جایگاه است.

سیستم اطفای حریق گازی

سیستم‌های اطفای حریق گازی مانند گازهای پاک FM200، internal و CO2به طور اختصاصی برای حفاظت از فضاهای بسته، حیاتی و الکترونیکی جایگاه‌های سوخت طراحی شده‌اند. این سیستم‌ها به صورت حجم ‌بندی ‌شده عمل می‌کنند. یعنی گاز اطفا کننده در چند ثانیه کل فضای اتاق را پر کرده و بدون کاهش اکسیژن به سطح خطرناک برای انسان، زنجیره واکنش‌های شیمیایی آتش را متوقف می‌کند. ویژگی بارز اطفای گازی، پاک بودن آن است. این گازها هیچ‌ گونه پسماند، رطوبت یا آسیب خوردگی بر روی بردهای الکترونیکی حساس و کابل‌های برق بر جا نمی‌گذارند و به عنوان یکی از بهترین سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت شناخته می‌شوند.

سیستم اطفای حریق پودر خشک

یکی دیگر از بهترین سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت، سیستم‌های پودری هستند که یک راهکار عالی برای مهار آتش‌ سوزی‌های شدید ناشی از نشت گاز در ایستگاه‌های CNG و دیسپنسرهای گاز است. در این ساختار، پودر مخصوص مانند پودر پایه فسفات آمونیوم یا بی ‌کربنات پتاسیم تحت فشار گاز نیتروژن ذخیره شده و به محض فرمان پنل مرکزی، با سرعت بالا روی تجهیزات پاشیده می‌شود. پودر خشک با میانجی‌ گری در واکنش‌های زنجیره‌ای شیمیایی شعله، آتش را در کسری از ثانیه خفه می‌کند. به دلیل عدم رسانایی الکتریکی، این سیستم برای زون‌هایی که خطر همزمان حریق الکتریکی و سوخت‌های گاز / مایع را دارند، یک گزینه ایمنی عالی محسوب می‌شود.

سیستم اسپرینکلر آب پاش خودکار

این سیستم اگر چه به دلیل ماهیت آب برای اطفای مستقیم بنزین روی سکوها مناسب نیست، اما کاربرد حیاتی در ساختارهای جانبی جایگاه سوخت دارد. سیستم اسپرینکلر که از شبکه‌ای از لوله‌های تحت فشار آب و نازل‌های حساس به حرارت تشکیل شده، به طور ویژه در فروشگاه‌های بزرگ جایگاه، انبار و سقف فضاهای اداری نصب می‌شود. عملکرد اسپرینکلر در جایگاه، کنترل و اطفای حریق‌های کلاس A  و جلوگیری از سرایت آتش فضاهای تجاری و اداری به سمت مخازن و سکوهای سوخت‌ گیری است.

بیشتر بخوانید: بوستر پمپ آتش نشانی چیست

راهنمای طراحی و اجرای سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت

طراحی و اجرای یک سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت استاندارد یک فرآیند مهندسی‌ شده، حساس و تابع مقررات سخت ‌گیرانه ملی و بین ‌المللی است. اما به طور خلاصه، مراحل اجرای آن به شرح زیر می‌باشد:

ارزیابی ریسک، زون ‌بندی تخصصی

مهم‌ترین مرحله در نصب سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت، بررسی دقیق نقشه معماری جایگاه و تقسیم ‌بندی محوطه به زون‌های خطر مختلف بر اساس استانداردهای بخش ‌بندی فضاهای مستعد انفجار است. در این مرحله، مهندس طراح با توجه به کلاس ‌بندی‌های ایمنی، جایگاه سوخت را به بخش‌های مجزا شامل سکوهای سوخت‌ گیری، مخازن زیر زمینی و لوله‌های انتقال و فضاهای اداری و عمومی تقسیم می‌کند. بر اساس این محاسبات، نوع دقیق تجهیزات مورد نیاز، زاویه دید دتکتورهای شعله متناسب با سایه بان و موقعیت بهینه سنسورهای گاز جهت پوشش ۱۰۰ درصدی فضاهایی که احتمال انباشت بخارات بنزین یا متان در آن‌ها وجود دارد، بر روی نقشه اجرا می‌شود.

طراحی مهندسی، محاسبات فنی و انتخاب تجهیزات

پس از نقشه ‌برداری محیطی، نوبت به محاسبات الکتریکال و هیدرولیکال و آماده‌ سازی پکیج مهندسی سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت می‌رسد. در این مرحله، محاسباتی نظیر افت ولتاژ در طول مسیر کابل ‌کشی، ظرفیت باتری‌های پشتیبان برای تامین برق اضطراری پنل مرکزی و جریان نامی کابل‌ها انجام می‌گیرد. نکته کلیدی در این فاز، انتخاب تجهیزاتی است که دارای تاییدیه با کد‌های حفاظتی متناسب با گازهای گروه IIA و IIB باشند. علاوه بر این، در همین مرحله به طور دقیق مشخص می‌گردد که با تحریک هر دتکتور، کدام شیر برقی باید جریان سوخت را قطع کند و کدام بخش از سیستم اطفای فوم یا پودر باید وارد مدار شود.

کابل‌ کشی و نصب فیزیکی تجهیزات

به دلیل ماهیت پر خطر جایگاه سوخت، تمامی کابل ‌کشی‌های سیستم اعلام حریق در بخش‌های عملیاتی باید از درون لوله‌های فولادی گالوانیزه گرم عبور کنند و در محل اتصالات از گلندها و باکس‌های تقسیم ضد انفجار استفاده شود تا از کوچک‌ترین احتمال جرقه در بدنه لوله‌ها جلوگیری به عمل آید. در این فاز، پنل مرکزی در اتاق کنترل، دتکتورهای شعله در زیر سایه ‌بان با زاویه دید بهینه رو به نازل‌ها، کابل‌های حرارتی در حوضچه‌های مخازن و شستی‌های اعلام حریق ضد انفجار در مسیرهای فرار اضطراری به صورت کاملا محکم نصب می‌شوند.

برنامه ‌ریزی، تست و راه ‌اندازی نهایی

در این گام، ابتدا تمام لوپ‌ها و آدرس‌های تجهیزات بررسی شده و کد گذاری می‌شوند. سپس فرآیند تست سرد برای اطمینان از عدم وجود اتصال کوتاه یا قطعی در مدارها انجام می‌گیرد. در نهایت، با استفاده از تجهیزات شبیه ‌ساز مانند چراغ‌های تست شعله و گاز کالیبراسیون استاندارد، سیستم وارد فاز تست گرم یا آزمون عملکردی می‌شود. در این مرحله صحت عملکرد خروجی‌ها از جمله قطع اضطراری دیسپنسرها، به کار افتادن آژیرهای خطر و ارسال سیگنال به سیستم اطفای خودکار فوم سنجیده شده و پس از موفقیت، گواهی تاییدیه فنی صادر می‌گردد.

تحوه عملکرد سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت

سنسورهای تخصصی و ضد انفجار نصب ‌شده در لوکیشن‌های پر خطر به طور مداوم فاکتورهای محیطی را آنالیز می‌کنند. دتکتورهای شعله مادون قرمز و فرابنفش فرکانس‌های نوری حاصل از احتراق هیدروکربن‌ها را زیر نظر دارند، دتکتورهای گاز غلظت بخارات بنزین معلق در هوا را بر اساس شاخص LEL می‌سنجند و کابل‌های حرارتی خطی تغییرات دمایی حوضچه مخازن را رصد می‌کنند. به محض اینکه هر یک از این تجهیزات، نشانه‌ای واقعی از حریق یا نشت گاز را دریافت کند، یک سیگنال الکتریکی آنالوگ یا دیجیتال رمز گذاری‌ شده را در کسری از ثانیه و از طریق بستر کابل ‌کشی کاندوئیت، به پنل مرکزی اعلام حریق ارسال می‌نماید تا وضعیت اضطراری کلید بخورد.

در فاز دوم، پنل مرکزی، پروتکل‌های ایمنی و سناریوی اطفای اضطراری را به صورت خودکار و بدون دخالت اپراتور اجرا می‌کند. در اولین گام، کنترل‌پنل موقعیت دقیق حریق را روی نمایشگر خود مانیتور کرده و آژیرها و فلاشرها را برای تخلیه سریع جایگاه فعال می‌کند. پنل مرکزی از طریق رله‌های خروجی، فرمان قطع برق اضطراری و قطع جریان سوخت را به شیرهای برقی دیسپنسرها صادر می‌کند تا منبع تغذیه آتش مسدود شود. سپس با ارسال سیگنال تحریک به سیستم‌های اطفای خودکار، نازل‌های فوم یا پودر خشک را برای خفه ‌کردن شعله‌ها باز کرده و گزارش وقوع حادثه را مخابره می‌کند تا از تبدیل یک جرقه کوچک به یک انفجار مهیب و فاجعه‌ بار جلوگیری شود.

اهمیت سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت

پمپ بنزین‌ها و ایستگاه‌های CNG به دلیل ذخیره ‌سازی هزاران لیتر مایعات مشتعل شونده و گازهای تحت فشار در مخازن خود، به شدت در برابر کوچک‌ترین جرقه‌ها، نشت ناگهانی بخارات هیدرو کربنی و خطاهای انسانی آسیب‌ پذیر هستند. در چنین محیط‌های بحرانی، استفاده از یک سیستم پایش هوشمند ضد انفجار، اصلی‌ترین ضامن بقای سرمایه، حفظ جان تک ‌تک شهروندان و پرسنل و ممانعت از توقف حمل ‌و نقل شهری است. این سیستم با شناسایی خطرات در فاز اولیه، قطع آنی فرآیند سوخت‌ گیری و فعال‌ سازی پروتکل‌های اطفای خودکار، پایداری ایمنی پایدار را در بافت‌های شهری تضمین کرده و مانع از سرایت آتش می‌گردد.

بیشتر بخوانید: دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق

نکات کلیدی خرید سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت

خرید و راه ‌اندازی تجهیزات ایمنی برای محیط‌های حساس، نیازمند یک دیدگاه کاملا فنی و تخصصی است. در ادامه به بررسی 5 نکته کلیدی پیش از خرید سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید:

برخورداری از تاییدیه و استانداردهای بین ‌المللی

نخستین فاکتور در انتخاب سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت، الزامات مربوط به ضد انفجار بودن تمامی قطعات میدانی است. با توجه به حضور همیشگی بخارات اشباع‌ شده بنزین و گازهای فرار در محوطه سکوها و مخازن، دتکتورها، شستی‌ها و حتی باکس‌های تقسیم باید دارای گواهینامه‌های معتبر بین ‌المللی نظیر ATEX اروپا یا IECEx جهانی باشند. این استانداردها تضمین می‌کنند که مدارها و بدنه این تجهیزات به گونه‌ای عایق ‌بندی شده‌اند که کوچک‌ترین آرک، جرقه یا حرارت داخلی ناشی از نوسانات الکتریکی آن‌ها، هرگز به خارج از محفظه دتکتور نفوذ نکرده و باعث اشتعال یا انفجار گازهای محیطی در زون‌های حساس نخواهد شد.

پایداری در برابر هشدارهای کاذب و شرایط جوی نامساعد

محیط باز پمپ بنزین‌ها همواره در معرض چالش‌های محیطی شدیدی مانند تابش مستقیم نور خورشید، باد، رطوبت، گرد و غبار، دود اگزوز خودروها و انعکاس نور آینه‌ها قرار دارد. لذا در انتخاب دتکتورهای شعله باید محصولاتی انتخاب شوند که از تکنولوژی‌های ترکیبی مادون قرمز و فرابنفش استفاده می‌کنند و به الگوریتم‌های هوشمند تشخیص خطا مجهز هستند. یک سیستم باکیفیت باید بتواند میان تابش‌های نوری بی ‌خطر و شعله واقعی هیدروکربنی تمایز قائل شود زیرا هشدارهای کاذب متوالی نه تنها باعث قطع بی‌ مورد جریان سوخت و خسارت مالی به جایگاه‌ دار می‌شود، بلکه حساسیت پرسنل را نسبت به خطرات واقعی کاهش می‌دهد.

قابلیت یکپارچه ‌سازی و پشتیبانی از پروتکل قطع اضطراری

سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت نباید یک سامانه مانیتورینگ ایزوله و مستقل باشد، بلکه ملاک اصلی در انتخاب آن، میزان انعطاف ‌پذیری و قابلیت همگام‌ سازی با سایر زیر ساخت‌های جایگاه است. پنل مرکزی انتخابی باید دارای رله‌های خروجی متعدد و پر سرعت باشد تا بتواند در کمتر از یک ثانیه پس از تایید حریق، فرمان قطع اضطراری برق و سوخت را به شیرهای برقی مخازن و دیسپنسرها صادر کند. همچنین، توانایی اتصال این سیستم به تابلوهای کنترل هوشمند، سیستم‌های اطفای خودکار فوم یا پودر از شاخصه‌های یک سیستم اعلام استاندارد است.

انتخاب سیستم آدرس ‌پذیر به جای متعارف

اگر چه سیستم‌های متعارف قیمت اولیه پایین‌تری دارند، اما برای ساختارهای پیچیده و استراتژیکی مانند جایگاه‌های سوخت، انتخاب سیستم‌های آدرس ‌پذیر یک ضرورت فنی است. در سیستم آدرس پذیر، تک ‌تک دتکتورها دارای هویت دیجیتال مجزا هستند. این ویژگی به اپراتور اجازه می‌دهد در زمان وقوع حادثه، بدون اتلاف وقت و سردرگمی، نقطه دقیق شروع آتش ‌سوزی یا نشت گاز را روی مانیتور اتاق کنترل مشاهده کند. علاوه بر این، سیستم‌های آدرس ‌پذیر قابلیت عیب ‌یابی خودکار دارند و در صورت کثیف شدن سنسورها یا قطعی کابل، محل دقیق اشکال را گزارش می‌دهند تا روند تعمیر و نگهداری در سریع‌ترین زمان ممکن انجام شود.

کیفیت بوردها و قطعات

یکی از نکات مهم که در زمان خرید سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت نادیده گرفته می‌شود، میزان مقاومت فیزیکی و شیمیایی دتکتورها و کابل‌ها در برابر ماهیت خورنده بخارات بنزین، گازوئیل و حلال‌های شیمیایی است. بدنه تجهیزاتی که در محوطه سکوها یا چاهک دیسپنسرها نصب می‌شوند، باید از متریال‌های پایداری همچون آلومینیوم بدون مس یا فولاد ضد زنگ با درجه حفاظتی بالا ساخته شده باشند. این ویژگی مانع از اکسیداسیون، پوسیدگی و نفوذ نم یا بخارات شیمیایی به مدارات داخلی سنسورها شده و طول عمر مفید سیستم را در شرایط سخت عملیاتی جایگاه سوخت، برای سال‌های زیادی تضمین می‌کند.

کلام پایانی

همانگونه که دیدید در این مقاله به طور کامل به معرفی سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت پرداختیم. دانستیم که سرمایه ‌گذاری اصولی در طراحی و اجرای یک سیستم اعلام حریق در جایگاه سوخت استاندارد، نه تنها ضامن اقتصادی جایگاه‌ داران است، بلکه امنیت خاطر افراد را در بلند مدت تضمین می‌نماید. ضمن سپاس از همراهی شما عزیزان با ما تا پایان این مقاله، امیدواریم مطالب ارائه شده برای شما مفید بوده باشد.

ما در مجموعه اسپین الکتریک به صورت تخصصی در زمینه تامین انواع سیستم‌های اعلام حریق و تجهیزات مرتبط با آن فعالیت می‌کنیم. شما می‌توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره پیش از خرید، از طریق پل‌های ارتباطی با ما تماس بگیرید.