محاسبه غلظتی از دیاکسید کربن که بتواند آتشسوزیهای ناشی از مواد قابلاحتراق واقع در یک فضای بسته را خاموش کند
NFPA12-ANNEX-D
ضمیمه D – سامانههای اطفاء حریق به روش غرقاب کامل
این ضمیمه بخشی از الزامات این سند NFPA نیست، بلکه صرفاً برای اهداف اطلاعاتی ارائه شده است.
D.1 نظریه طراحی: از دیدگاه عملکرد، یک سامانه غرقاب کامل بهگونهای طراحی میشود که غلظتی از دیاکسید کربن ایجاد کند که بتواند آتشسوزیهای ناشی از مواد قابلاحتراق واقع در یک فضای بسته را خاموش کند. این سامانه همچنین باید بتواند غلظت مؤثر را تا زمانی که حداکثر دما به زیر نقطه شعلهور شدن مجدد برسد، حفظ کند.
برای بسیاری از مواد، ممکن است نیاز به حفظ غلظت دیاکسید کربن برای انجام فرآیند خنکسازی باشد. مجاری فلزی انتقال هوا که میتوانند بهسرعت و بهطور قابلتوجهی گرم شوند، مثالی هستند که در آن حفظ غلظت برای خنکسازی میتواند ضروری باشد.
غلظت مورد نیاز دیاکسید کربن بستگی به نوع ماده قابلاحتراق دارد. غلظت لازم برای بیشتر آتشسوزیهای سطحی، بهویژه آنهایی که شامل مایعات و گازها هستند، بهدقت تعیین شده است. بیشتر این اطلاعات توسط اداره معادن ایالات متحده آمریکا بهدست آمده است. برای آتشسوزیهای عمیق، غلظت بحرانی مورد نیاز برای اطفاء دقیق مشخص نیست و بهطور کلی از طریق آزمایشهای عملی تعیین شده است.
حجم دیاکسید کربن مورد نیاز برای رسیدن به یک غلظت مشخص، بیشتر از حجم نهایی باقیمانده در فضای بسته خواهد بود. در اغلب موارد، دیاکسید کربن باید بهگونهای اعمال شود که باعث اختلاط تدریجی جو شود. هوای جابجا شده از اتاق سرور، در هنگام تزریق دیاکسید کربن، از طریق شکافهای کوچک یا دریچههای خاص بهراحتی تخلیه میشود. بنابراین مقداری از دیاکسید کربن همراه با هوای تخلیهشده از دست میرود. این میزان از دست رفتن، در غلظتهای بالا بیشتر میشود. این روش کاربرد، غرقاب با جریان آزاد نام دارد.
در شرایط فوق، حجم دیاکسید کربن مورد نیاز برای رسیدن به یک غلظت معین در جو، توسط معادلات زیر بیان میشود:
جایی که:
e = 2.718 (پایه لگاریتم طبیعی)
X = حجم دیاکسید کربن افزودهشده به ازای هر واحد حجم فضا
از معادلات قبلی، حجم دیاکسید کربن مورد نیاز برای رسیدن به یک غلظت مشخص قابل محاسبه است. این مقدار دیاکسید کربن را میتوان بر حسب فوت مکعب (متر مکعب) فضای محافظتشده به ازای هر پوند (کیلوگرم) دیاکسید کربن یا پوند (کیلوگرم) دیاکسید کربن به ازای هر ۱۰۰ فوت مکعب (۰.۲۸ متر مکعب) بیان کرد. این نتایج محاسبه و برای مراجعه آسان ترسیم شدهاند.
یکی از این منحنیها در شکل D.1(a) نشان داده شده است. در این منحنی فرض شده که دیاکسید کربن به حجمی برابر با ۹فوت مکعب بر پوند (۰.۵۶ متر مکعب بر کیلوگرم) در دمای ۸۶درجه فارنهایت (۳۰ درجه سلسیوس) منبسط میشود. منحنی بالایی (جابجایی کامل) و منحنی پایینی (بدون خروجی) حالتهای نظری افراطی هستند که صرفاً برای مقایسه ترسیم شدهاند. منحنی میانی (جریان آزاد) که باید از آن استفاده شود، باید با در نظر گرفتن ضرایب ایمنی مناسب، اصلاح گردد.
اطلاعات مشابهی نیز در شکل D.1(b) به صورت نمودار ناموگراف ارائه شده است. ستون A محتوای اکسیژن در مخلوطهای هوا-دیاکسید کربن را نشان میدهد؛ ستون B وزن دیاکسید کربن در مخلوطهای هوا-دیاکسید کربن را نشان میدهد؛ و ستون C حجم فوت مکعب بر پوند دیاکسید کربن در این مخلوطها را نشان میدهد. در این مورد، فرض شده که دمای نهایی حدود ۵۰ درجه فارنهایت (۱۰ درجه سلسیوس) باشد، که حجمی برابر با ۸.۳۵ فوت مکعب بر پوند (۰.۵۲ متر مکعب بر کیلوگرم) دیاکسید کربن ایجاد میکند. بنابراین این ناموگراف، مقادیر بیشتری از دیاکسید کربن را برای یک غلظت یکسان نشان میدهد. دادههای فصلهای ۴ تا ۶ بر اساس انبساط ۹ فوت مکعب بر پوند (۰.۵۶ متر مکعب بر کیلوگرم) دیاکسید کربن تهیه شدهاند.
شایان ذکر است که در برخی محفظههای کاملاً عایقشده، مانند فریزرها و اتاقهای تست بیپژواک، تبخیر کامل و سریع دیاکسید کربن آزادشده ممکن است رخ ندهد. در چنین موارد غیرمعمولی، باید با سازنده مشورت شود.
مدت زمان لازم برای خنکسازی تا زیر نقطه شعلهور شدن مجدد، بستگی به نوع آتشسوزی و اثر عایقی ماده قابلاحتراق دارد. برای آتشسوزیهای سطحی میتوان فرض کرد که آتش تقریباً بلافاصله پس از دستیابی به غلظت مورد نظر، خاموش میشود. فضای بسته باید البته برای مدتی پس از تزریق دیاکسید کربن، غلظت مناسبی را حفظ کند، که این خود یک عامل ایمنی اضافی فراهم میکند.
برای آتشسوزیهای عمیق، غلظت باید برای مدت زمان بیشتری حفظ شود، چرا که مواد داغ بهآرامی خنک میشوند. مدت زمان خنکسازی بهشدت بسته به نوع ماده متغیر است. چون زمان خنکسازی معمولاً طولانی است، باید توجه ویژهای به موضوع حفظ غلظت مؤثر اطفاء داشت.
آتشسوزیهای سطحی و آتشسوزیهای عمیق اساساً با یکدیگر متفاوت هستند و باید با اهداف متفاوتی به آنها پرداخته شود.
نمونههایی از خطراتی که توسط سامانههای غرقاب کامل محافظت میشوند عبارتاند از: اتاقها، گاوصندوقها، ماشینآلات بسته، کانالها، کورهها، مخازن و محتویات آنها.
D.2 منابع اضافی: طراحی یک سامانه اطفاء حریق دیاکسید کربن به روش غرقاب کامل میتواند کاری چالشبرانگیز باشد. نیاز به در نظر گرفتن ضرایب تبدیل مواد، تغییرات دمایی و بازشوهایی که قابلبسته شدن نیستند، تنها برخی از موانع این طراحی هستند. نشریه FSSA با عنوان راهنمای طراحی برای کاربردهای غرقاب کامل با دیاکسید کربن، کاربر را گامبهگام در طراحی یک سامانه CO₂ همراه با مثالهایی راهنمایی میکند.
