دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق چیست؟ بسیاری از حوادث آتش سوزی در منازل، ادارات و کارگاه‌ها به مشکلات مربوط به سیستم‌های الکتریکی مانند سیم کشی غیر استاندارد، اضافه بار در مدارها و غیره مربوط می‌شود. با توجه به اینکه برق به عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع انرژی در زندگی روزمره استفاده می‌شود، کوچک‌ترین خطا در طراحی، نصب یا استفاده از تجهیزات الکتریکی می‌تواند منجر به خسارات جانی و مالی جدی شود. شناخت دقیق عوامل ایجاد آتش‌سوزی‌های الکتریکی و آگاهی از روش‌های پیشگیری از آنها نقش بسیار مهمی در افزایش ایمنی ساختمان‌ها دارد. امروز و در این مقاله قصد داریم به بررسی 10 مورد از علت آتش سوزی برقی در ساختمان بپردازیم. ما را تا پایان همراهی کنید.
دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق
قطعا می‌دانید که پدیده آتش سوزی به خصوص در صنعت برق و به دلیل رسانایی بالای این تکنولوژی، کاملا غیر قابل اجتناب است. لذا اطلاع از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق به شما کمک می‌کند تا از حوادث این چنینی پیشگیری به عمل آورید. این دلایل شامل موارد زیر می‌شود:
اتصال کوتاه در سیم کشی برق
یکی از رایج‌ترین دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق، اتصال کوتاه در سیم کشی برق است. اتصال کوتاه زمانی رخ می‌دهد که دو سیم با بار الکتریکی متفاوت به طور مستقیم با یک دیگر تماس پیدا کنند و جریان برق بدون مقاومت مناسب عبور کند. این اتفاق باعث افزایش ناگهانی جریان و تولید حرارت شدید می‌شود که می‌تواند عایق سیم‌ها را ذوب کرده و موجب ایجاد جرقه و در نهایت آتش سوزی شود. سیم کشی‌های قدیمی، آسیب دیدگی عایق سیم‌ها یا نصب غیر استاندارد تجهیزات برقی از عوامل اصلی بروز اتصال کوتاه هستند. برای پیشگیری از این نوع آتش سوزی، استفاده از سیم کشی استاندارد، بررسی دوره‌ای سیستم برق ساختمان و نصب تجهیزات حفاظتی مانند فیوز و کلید مینیاتوری بسیار ضروری است.
اضافه بار در مدارهای الکتریکی
اضافه بار عموما زمانی اتفاق می‌افتد که تعداد زیادی از وسایل برقی به یک مدار یا پریز متصل شوند و جریان مصرفی از ظرفیت طراحی‌شده مدار بیشتر شود. این موضوع باعث داغ شدن سیم‌ها، کابل‌ها و تجهیزات الکتریکی می‌شود و در صورت ادامه یافتن می‌تواند به ذوب شدن عایق سیم‌ها و ایجاد آتش سوزی منجر شود. در چنین شرایطی، استفاده از چند راهی‌های بی کیفیت یا اتصال همزمان وسایل پر مصرف مانند بخاری برقی، اتو و مایکروویو به یک پریز از مهم‌ترین عوامل ایجاد اضافه بار است. لذا رعایت اصول توزیع بار در مدارهای الکتریکی، استفاده از چند راهی‌های استاندارد و طراحی صحیح سیستم برق ساختمان نقش مهمی در کاهش خطر آتش سوزی ناشی از اضافه بار دارند.
فرسودگی و خرابی سیم‌ها و کابل‌های برق
با گذشت زمان، عایق سیم‌ها ممکن است به دلیل حرارت، رطوبت، فشار مکانیکی یا کیفیت پایین مواد دچار ترک خوردگی و پوسیدگی شود. زمانی که عایق سیم آسیب ببیند، احتمال تماس سیم‌های لخت با یک دیگر یا با سطوح فلزی افزایش پیدا می‌کند و این موضوع می‌تواند باعث ایجاد جرقه و حرارت زیاد شود. این حرارت در محیط‌های بسته یا در مجاورت مواد قابل اشتعال به سرعت تبدیل به آتش سوزی می‌شود. بررسی دوره‌ای سیم کشی ساختمان، تعویض کابل‌های قدیمی و استفاده از تجهیزات استاندارد از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در برابر این نوع خطر است.
اتصالات شل یا غیر استاندارد در مدارهای برق
زمانی که سیم‌ها یا کابل‌ها به درستی در ترمینال‌ها، کلیدها یا پریزها محکم نشده باشند، مقاومت الکتریکی در محل اتصال افزایش پیدا می‌کند. این افزایش مقاومت باعث تولید حرارت در نقطه اتصال می‌شود و در صورت ادامه یافتن می‌تواند عایق سیم را بسوزاند و جرقه ایجاد کند. در بسیاری از موارد، این حرارت به تدریج افزایش می‌یابد و پس از مدتی باعث شعله ور شدن مواد اطراف می‌شود. لذا توه داشته باشید که نصب صحیح تجهیزات برقی توسط افراد متخصص و بررسی دوره‌ای اتصالات می‌تواند از بروز چنین حوادثی جلوگیری کند.
استفاده از تجهیزات و وسایل برقی غیر استاندارد
اما یکی دیگر از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق، استفاده از وسایل برقی بی کیفیت یا غیر استاندارد می‌باشد. این نوع تجهیزات معمولا از مواد نا مرغوب ساخته می‌شوند و سیستم‌های حفاظتی مناسبی ندارند. در نتیجه در هنگام کار ممکن است بیش از حد داغ شوند، دچار اتصال داخلی شوند یا باعث ایجاد جرقه شوند. وسایلی مانند شارژرهای تقلبی، چند راهی‌های بی کیفیت، کابل‌های نا مطمئن و لوازم خانگی فاقد استاندارد ایمنی می‌توانند خطر آتش سوزی را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.
خطای آرک یا قوس الکتریکی
اما خطای آرک زمانی رخ می‌دهد که جریان برق به دلیل وجود شکاف در مسیر رسانا، از میان هوا عبور کرده و یک تخلیه الکتریکی پر قدرت و درخشان ایجاد می‌کند. این پدیده حرارت بسیار بالایی تولید می‌کند که می‌تواند به راحتی مواد اطراف مانند چوب، پلاستیک یا گرد و غبار را شعله ور نماید. قوس الکتریکی معمولا در اثر آسیب دیدگی فیزیکی سیم‌ها مانند کوبیدن میخ به دیوار روی سیم، فرسودگی عایق یا اتصالات نیمه کاره به وجود می‌آید. برای پیشگیری از این خطر پنهان، استفاده از کلیدهای محافظ آرک در تابلو برق ساختمان توصیه می‌شود، چرا که این تجهیزات پیشرفته قادر هستند الگوهای خطرناک جریان را شناسایی و قبل از وقوع فاجعه، مدار را قطع کنند.
مجاورت وسایل حرارتی پر مصرف با مواد اشتعال زا
بسیاری از آتش سوزی‌های الکتریکی نه به دلیل نقص در سیم کشی، بلکه به دلیل استفاده اشتباه از وسایل برقی حرارتی رخ می‌دهند. دستگاه‌هایی مانند بخاری‌های برقی، آباژورهایی با لامپ‌های رشته‌ای پر قدرت، اتو و توستر حرارت زیادی تولید می‌کنند که اگر در نزدیکی پرده‌ها، مبلمان، رخت خواب یا فرش قرار بگیرند، می‌توانند باعث احتراق خود به خودی شوند. مجموعه این موارد سبب شده تا این حادثه را به عنوان یکی از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق بشناسیم.
نفوذ رطوبت و آب به تجهیزات الکتریکی
آب به عنوان یک رسانای قوی، در صورت نفوذ به پریزها، کلیدها یا تابلوهای برق، می‌تواند باعث ایجاد مسیرهای جریان غیر مجاز و اتصال کوتاه شود. این مسئله به ویژه در محیط‌هایی مانند آشپزخانه، حمام، پارکینگ و فضاهای باز که در معرض شست و شو یا بارندگی هستند، بسیار شایع است. نفوذ رطوبت نه تنها باعث خوردگی و اکسیداسیون اتصالات می‌شود، بلکه احتمال نشت جریان و ایجاد حرارت در نقاط حساس را افزایش می‌دهد. برای مقابله با این خطر، نصب کلیدهای محافظ جان (RCD یا GFCI) و استفاده از تجهیزات با درجه حفاظت بدنه بالا در محیط‌های مرطوب، یک استاندارد اجباری برای تضمین سلامت سیستم برق رسانی است.
استفاده دائم و غلط از سیم‌های رابط
همانگونه که می‌دانید، سیم‌های رابط و چند راهی‌ها برای استفاده کوتاه مدت طراحی شده‌اند، اما تبدیل آنها به بخشی دائمی از سیستم برق ساختمان یکی از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از حریق است. زمانی که سیم رابط برای مدتی طولانی تحت بار باشد، به ویژه اگر زیر فرش یا از لای در و پنجره عبور داده شود، حرارت آن به دلیل عدم تبادل هوا بالا رفته و عایق آن به سرعت تخریب می‌شود. همچنین، فشرده شدن سیم رابط زیر وسایل سنگین باعث آسیب دیدن رشته‌های داخلی و ایجاد گرمای متمرکز می‌شود. بهترین راهکار برای ارتقا امنیت، افزایش تعداد پریزهای دیواری توسط تکنسین برق و اجتناب از سری کردن چند راهی‌ها به یک دیگر است.
نقص در سیستم ارتینگ و صاعقه
عدم وجود یا خرابی سیستم ارتینگ باعث می‌شود که جریان‌های اضافی ناشی از نوسانات برق یا تخلیه الکتریسیته ساکن مسیر امنی برای تخلیه نداشته باشند. این موضوع در هنگام بروز صاعقه یا شوک‌های شدید شبکه برق می‌تواند منجر به انفجار قطعات الکترونیکی، ذوب شدن سیم کشی داخلی دیوارها و شروع آتش سوزی‌های گسترده شود. یک سیستم ارتینگ استاندارد و چاه ارت اصولی، وظیفه هدایت جریانات خطا به زمین را بر عهده دارد و از افزایش ولتاژ ناگهانی در بدنه وسایل برقی جلوگیری می‌کند.
بیشتر بخوانید: بهترین سنسور نشت گاز
راهکارهای جلوگیری از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق
اام راهکارهایی نیز وود دارند که می‌توانند از حوادثی مانند آتش سوزی بر اثر اتصالی برق جلوگیری نمایند. از جمله مهم‌ترین راهکارها می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
انجام بازرسی دوره‌ای تجهیزات برق
بازرسی منظم سیم کشی ساختمان یکی از بهترین روش‌های جلوگیری از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق است. با گذشت زمان، سیم‌ها ممکن است دچار فرسودگی، شل شدن اتصالات، پوسیدگی عایق یا خوردگی شوند که همه این موارد می‌توانند منجر به تولید حرارت غیر عادی و جرقه‌های خطرناک شوند. استفاده از یک برق کار متخصص برای بررسی شرایط کابل‌ها، کلیدها، پریزها و تابلو برق، احتمال بروز خطاهای پنهان را به شدت کاهش می‌دهد. این اقدام ساده و دوره‌ای می‌تواند قبل از تبدیل شدن یک مشکل کوچک به حادثه‌ای بزرگ، خطر را شناسایی و رفع کند، و نقش مهمی در ایمن کردن محیط دارد.
استفاده از تجهیزات استاندارد و دارای تاییدیه ایمنی
همانگونه که پیش‌تر هم اشاره کردیم، استفاده از لوازم برقی غیر استاندارد یکی از اصلی‌ترین علت آتش سوزی برقی در ساختمان است. تجهیزات بدون استاندارد معمولا از مواد بی کیفیت ساخته می‌شوند، مدارهای حفاظتی مناسب ندارند و در برابر نوسانات برق یا افزایش حرارت مقاوم نیستند. خرید وسایل برقی از برندهای معتبر و دارای نشان استاندارد می‌تواند از بروز مشکلاتی مانند اتصال داخلی، داغ شدن بیش از حد و سوختن دستگاه جلوگیری کند.
نصب کلید محافظ جان و سیستم قطع کننده خودکار
امروزه کلید محافظ جان یکی از حیاتی‌ترین تجهیزات در پیشگیری از حوادث برق گرفتگی و آتش سوزی است. این دستگاه به محض تشخیص نشت جریان یا عبور جریان غیر عادی، مدار را در چند میلی ثانیه قطع می‌کند و مانع ایجاد جرقه یا گرم شدن بیش از حد کابل‌ها می‌شود. نصب RCD در محیط‌های مرطوب مانند آشپزخانه و حمام اهمیت بیشتری دارد. این سیستم نه تنها از جان افراد محافظت می‌کند، بلکه با کاهش خطرات ناشی از اتصال کوتاه و خرابی تجهیزات، ریسک آتش سوزی را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.
تقسیم صحیح مصرف برق در مدارها
یکی از مهم‌ترین اصول ایمنی برق، جلوگیری از اتصال همزمان وسایل پر مصرف به یک مدار است. هنگامی که جریان مصرفی از ظرفیت طراحی‌شده سیم‌ها بیشتر شود، حرارت زیادی تولید شده و عایق کابل‌ها به سرعت آسیب می‌بیند. استفاده صحیح از چند راهی‌ها، عدم روشن کردن چند وسیله گرمایشی در یک پریز و توجه به توان مصرفی دستگاه‌ها از ضروری‌ترین نکات است. طراحی صحیح مدارها توسط متخصص، استفاده از فیوزهای مناسب و رعایت اصول بارگذاری، خطر آتش سوزی ناشی از اضافه بار را تقریبا به صفر می‌رساند.
بیشتر بخوانید: مثلث آتش
محافظت از سیستم برق در برابر رطوبت و آب
رطوبت می‌تواند به راحتی باعث ایجاد اتصال کوتاه و جرقه الکتریکی شود. نصب پریزهای ضد آب در محیط‌های مرطوب، استفاده از پوشش‌های محافظ برای تابلو برق، و جلوگیری از تماس مستقیم وسایل برقی با آب می‌تواند احتمال آتش سوزی را به شدت کاهش دهد. شایان ذکر است که محافظت از سیستم برق در برابر نفوذ آب نه تنها ایمنی شبکه را افزایش می‌دهد بلکه مانع خوردگی و خرابی زود هنگام تجهیزات نیز می‌شود.
عدم استفاده طولانی مدت از سیم‌های رابط
پیش‌تر هم اشاره کردیم که سیم‌های رابط تنها برای استفاده موقت طراحی شده‌اند و استفاده دائم از آنها می‌تواند حرارت زیاد و آسیب‌های جدی ایجاد کند. عبور دادن سیم رابط از زیر فرش یا قرار دادن آن زیر اجسام سنگین، مانع تهویه حرارت شده و باعث آسیب دیدن عایق outer می‌شود. همچنین سری کردن چند راهی‌ها به یک دیگر نیز یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات رایج است. بهترین روش برای جلوگیری از حادثه، افزایش تعداد پریزها توسط متخصص و استفاده از چند راهی‌های استاندارد با قطع کننده حرارتی است.
بیشتر بخوانید: سیستم اطفاء حریق آیروسل چیست
کلام پایانی
همانگونه که دیدید در این مقاله به طور کامل به بررسی 10 مورد از دلایل بروز آتش سوزی ناشی از برق پرداختیم. دانستیم که آتش سوزی‌های ناشی از برق اغلب نتیجه مجموعه‌ای از عوامل مانند سیم کشی اشتباه، فرسودگی تجهیزات، اضافه بار مدارها، اتصالات غیر استاندارد و استفاده از وسایل برقی بی کیفیت هستند. لذا با رعایت نکات ایمنی و بهره گیری از تخصص متخصصان در این حوزه، می‌توانید تا حد ممکن از بروز حوادث مرتبط پیشگیری نمایید. از همراهی شما متشکریم.
برای انتخاب و اجرای یک سیستم اعلام حریق متناسب با نیاز پروژه، از جمله بیم دتکتور برای فضاهای وسیع و دتکتور حرارتی خطی LHD برای تشخیص حرارت در محیط‌های مختلف، به مشاوره تخصصی نیاز دارید؟ کارشناسان اسپین الکتریک آماده‌اند تا در انتخاب تجهیزات، طراحی و اجرای سیستم اعلام حریق متناسب با شرایط پروژه شما راهنمایی‌تان کنند. برای دریافت مشاوره و استعلام قیمت تجهیزات، همین حالا با کارشناسان اسپین الکتریک تماس بگیرید.
