دتکتورهای شعله دستگاههایی هستند که وجود شعله را تشخیص میدهند و در سیستمهای ایمنی برای جلوگیری از آتشسوزی و انفجار استفاده میشوند. این دتکتورها با تشخیص سریع وجود شعله، امکان فعالسازی هشدار و سیستمهای اطفاء حریق را فراهم میکنند.
دتکتورهای شعله از روشهای مختلفی برای تشخیص شعله استفاده میکنند، از جمله تشخیص امواج نوری در طیفهای مختلف، مانند نور مرئی، مادون قرمز و فرابنفش. هر کدام از این روشها مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند.
دتکتورهای شعله معمولاً در محیطهایی که احتمال وجود آتشسوزی ناگهانی وجود دارد به کار میروند، مانند صنایع نفت و گاز، پالایشگاهها، نیروگاهها و سایر محیطهای صنعتی حساس.
انواع دتکتورهای شعله
۱. دتکتور شعله فرابنفش (UV)
این دتکتورها تابش فرابنفش ناشی از شعله را تشخیص میدهند. شعلهها معمولاً در محدوده فرابنفش طیف الکترومغناطیسی تابش میکنند که برای چشم انسان قابل دیدن نیست. دتکتورهای UV سریعترین نوع دتکتور شعله هستند و پاسخ آنها معمولاً در کسری از ثانیه اتفاق میافتد.
معایب آنها حساسیت به جرقههای الکتریکی، رعد و برق و سایر منابع فرابنفش محیطی است که ممکن است باعث هشدار اشتباه شود.
۲. دتکتور شعله مادون قرمز (IR)
دتکتورهای IR تشخیصدهنده تابش مادون قرمز ناشی از شعله هستند. این نوع دتکتورها در برابر جرقههای الکتریکی حساسیت کمتری نسبت به دتکتورهای UV دارند. دتکتورهای IR میتوانند در محیطهای با نور فرابنفش زیاد عملکرد بهتری داشته باشند.
۳. دتکتور شعله UV/IR (ترکیبی)
این دتکتورها از ترکیب دو فناوری UV و IR برای کاهش هشدارهای اشتباه استفاده میکنند. برای تأیید وجود شعله، دتکتور باید هر دو سیگنال فرابنفش و مادون قرمز را به صورت همزمان دریافت کند. این ترکیب باعث افزایش دقت و کاهش هشدارهای نادرست میشود.
۴. دتکتور شعله هیدروکربنی
این نوع دتکتورها طول موجهای خاصی را که مربوط به شعلههای هیدروکربنی است تشخیص میدهند و معمولاً در کاربردهای نفت و گاز استفاده میشوند.
کاربردها و مزایای دتکتورهای شعله
دتکتورهای شعله معمولاً در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاهها و هر جایی که خطر آتشسوزی وجود دارد استفاده میشوند. این دتکتورها سرعت پاسخ بسیار بالایی دارند و میتوانند آتشسوزی را در مراحل اولیه شناسایی کنند تا اقدام سریع برای جلوگیری از گسترش حادثه انجام شود.
مزایای دتکتورهای شعله عبارتند از:
- پاسخ سریع و دقیق به حضور شعله
- حساسیت بالا به انواع مختلف شعلهها (هیدروکربنی، گازی و غیره)
- توانایی عملکرد در محیطهای چالشبرانگیز مانند دما و رطوبت بالا
- کاهش هشدارهای اشتباه با استفاده از فناوریهای ترکیبی (UV/IR)
نکات مهم در نصب و نگهداری دتکتورهای شعله
- دتکتورها باید در نقاطی نصب شوند که میدان دید مستقیم به محلهای احتمالی شعله داشته باشند.
- وجود موانع مانند دیوار یا تجهیزات ممکن است تابش شعله را مسدود کند و عملکرد دتکتور را کاهش دهد.
- باید دقت شود که منابع نور شدید محیطی مانند چراغهای فلورسنت یا نور خورشید مستقیم باعث هشدار اشتباه نشوند.
- نگهداری منظم و کالیبراسیون دورهای برای حفظ عملکرد بهینه دتکتورها ضروری است.
انواع دتکتورهای شعله
- دتکتورهای ماوراء بنفش (UV)
این دتکتورها پرتوهای UV ساطع شده از شعله را شناسایی میکنند. پاسخدهی سریع دارند اما ممکن است به منابع دیگر UV مانند رعد و برق یا جرقهها حساس باشند و باعث هشدار اشتباه شوند. - دتکتورهای مادون قرمز (IR)
دتکتورهای IR تابش مادون قرمز شعله را تشخیص میدهند. این نوع دتکتورها نسبت به دتکتورهای UV کمتر به منابع مزاحم حساس هستند ولی ممکن است به بخار آب یا دود حساسیت نشان دهند. - دتکتورهای ترکیبی UV/IR
این دتکتورها از هر دو نوع UV و IR برای تشخیص شعله استفاده میکنند و با ترکیب سیگنالها، دقت شناسایی را بالا برده و هشدارهای اشتباه را کاهش میدهند.
عملکرد دتکتورهای شعله
وقتی شعلهای در میدان دید دتکتور ظاهر میشود، دتکتور تشعشعات UV و/یا IR ناشی از آن را دریافت میکند. این تشعشعات توسط المانهای حساس دتکتور تبدیل به سیگنالهای الکتریکی میشوند که توسط مدارهای داخلی پردازش شده و در صورت تأیید وجود شعله، هشدار صادر میشود.
محدودیتها و ملاحظات دتکتورهای شعله
- دتکتورهای شعله نمیتوانند شعلههایی را که توسط مانع پوشانده شدهاند شناسایی کنند.
- دتکتورهای UV ممکن است تحت تأثیر منابع UV دیگر قرار گیرند.
- دتکتورهای IR ممکن است توسط شرایط جوی مثل مه یا دود شدید تحت تأثیر قرار گیرند.
- دتکتورهای ترکیبی گرچه دقت بالاتری دارند، اما هزینه بالاتری نیز دارند.
نکات پایانی
برای انتخاب دتکتور مناسب باید محیط کاری، نوع سوخت، شرایط جوی و خطرات احتمالی را در نظر گرفت. همچنین نصب و نگهداری صحیح دتکتورها، نقش مهمی در افزایش کارایی و کاهش هشدارهای کاذب ایفا میکند.
