دتکتورهای گاز بهعنوان بخش حیاتی سامانههای ایمنی در محیطهای صنعتی، مسکونی و آزمایشگاهی، نقش کلیدی در شناسایی نشت گازهای خطرناک و جلوگیری از حوادث احتمالی دارند. نصب صحیح این تجهیزات بهشدت بر کارایی و زمان پاسخدهی آنها تاثیرگذار است. این مقاله از اسپین الکتریک به بررسی مکانهای مناسب نصب دتکتور گازهای مختلف، نکات کلیدی و استراتژیهای پوششدهی در فضاهای گوناگون میپردازد.
انواع گازها و ویژگیهای نصب دتکتور گاز
هر نوع گاز، به دلیل ویژگیهای فیزیکی خاص خود مانند چگالی نسبت به هوا، رفتار متفاوتی در محیط دارد. در نتیجه، دتکتورهای گاز باید متناسب با این خصوصیات در مکان مناسب نصب شوند تا بهترین عملکرد را داشته باشند.
-
گاز طبیعی (متان – CH₄) و هیدروژن (H₂)
گاز طبیعی و هیدروژن، گازهای سبکتری نسبت به هوا هستند و تمایل دارند به سمت بالا حرکت کنند. بنابراین:
- مکان نصب: دتکتورهای این گازها باید تقریباً ۱۵۰ میلیمتر زیر سقف نصب شوند.
- نکات مهم:
- ارتفاع نصب نباید پایینتر از بالای در باشد تا گاز از قسمت بالایی اتاق به خوبی پایش شود.
- دتکتورها نباید در گوشهها یا نقاطی که هوا ساکن است نصب شوند، زیرا تجمع گاز در این مناطق ممکن است دیر شناسایی شود.
- از نصب دتکتورها نزدیک سیستمهای تهویه یا جایی که جریان هوا مانع رسیدن گاز به سنسور شود، خودداری شود.
- نگهداری و تست منظم جهت تضمین عملکرد صحیح دتکتورها توصیه میشود.
-
الپیجی (LPG) و پروپان (C₃H₈)
گازهای LPG و پروپان سنگینتر از هوا هستند و به سمت پایین محیط حرکت میکنند.
- مکان نصب: دتکتورها باید حدود ۱۵۰ میلیمتر تا حداکثر ۴۰۰ میلیمتر از سطح زمین نصب شوند.
- نکات مهم:
- توجه به شرایط محیطی مانند وجود آب یا رطوبت در کف برای جلوگیری از هشدارهای کاذب ضروری است.
- نباید در نزدیکی جریانهای قوی هوا مثل پنجرهها یا درها نصب شوند تا از رقیق شدن گاز و ایجاد خطا جلوگیری شود.
- آزمون و نگهداری منظم برای اطمینان از عملکرد بهینه الزامی است.
-
منوکسید کربن (CO) و دیاکسید کربن (CO₂)
منوکسید کربن (CO)
منوکسید کربن وزن تقریبا برابر با هوا دارد و معمولاً در ارتفاع تنفسی انسان (۱.۶ تا ۱.۸ متر از سطح زمین) نصب میشود.
- نصب در ارتفاع ناحیه تنفسی افراد، امکان تشخیص سریعتر نشت را فراهم میکند.
- دتکتورها نباید نزدیک سیستمهای تهویه نصب شوند تا قرائتهای دقیق داشته باشند.
دیاکسید کربن (CO₂)
دتکتورهای CO₂ کاربردهای مختلفی دارند؛ از کلاسهای درس گرفته تا آشپزخانههای صنعتی و آزمایشگاهها.
- در کلاسهای درس معمولاً در ارتفاع سر نشسته نصب میشوند، اما به دلیل احتمال هشدارهای کاذب از بازدم مستقیم، نصب بالاتر از سر ایستاده ترجیح داده میشود.
- در آشپزخانههای صنعتی، دتکتورها باید ۱ تا ۳ متر بالاتر از خط پخت و دور از هودهای تهویه نصب شوند.
- در آزمایشگاهها دتکتورها نزدیک شیرهای گاز و محل ذخیره کپسول نصب میشوند، با توجه به اینکه CO₂ سنگینتر از هواست، نصب در ارتفاع پایینتر بهتر است.
- بازرسی و آزمون منظم جهت حفظ ایمنی و عملکرد مطلوب اهمیت فراوانی دارد.
-
کاهش اکسیژن (O₂) و گازهای بیاثر (نیتروژن، آرگون)
کاهش اکسیژن در محیط میتواند خطرناک باشد، زیرا گازهای بیاثر مانند نیتروژن و آرگون جای اکسیژن را میگیرند و منجر به خفگی میشوند.
- نیتروژن: کمی سبکتر از هواست و در آزمایشگاهها بهعنوان گاز حامل استفاده میشود.
- آرگون: سنگینتر از هوا بوده و در جوشکاری، نگهداری مواد غذایی و روشنایی کاربرد دارد.
- نصب دتکتورهای پایش اکسیژن باید در ارتفاع پایین باشد تا کاهش سطح اکسیژن به سرعت شناسایی شود.
- تأمین تهویه مناسب برای کاهش خطرات حیاتی است.
-
غنیسازی اکسیژن
افزایش سطح اکسیژن بیش از ۲۱ درصد باعث افزایش خطر آتشسوزی و انفجار میشود.
- شناسایی نشتی اکسیژن برای جلوگیری از خطرات ضروری است.
- دتکتورهای اکسیژن باید نزدیک مخازن و سامانههای لولهکشی اکسیژن نصب شوند.
- تهویه مناسب در این نواحی باعث رقیق شدن غلظت اکسیژن اضافی و کاهش خطر میشود.
بیشتر بخوانید: چیدمان دتکتور شعله در صنعت نفت و گاز
پوشش منطقهای و تعداد دتکتورها
برای تضمین ایمنی کامل، تعداد و مکان دتکتورها باید با دقت تعیین شود. عوامل کلیدی شامل:
- ابعاد منطقه: فضای بزرگتر نیازمند تعداد بیشتری دتکتور است.
- ارتفاع سقف: بر اساس گاز پایششده، دتکتورها باید در ارتفاع مناسب نصب شوند.
- تجهیزات موجود: دستگاههایی مانند دیگهای گازی یا اجاقها احتمال نشت را افزایش میدهند و نیاز به پایش بیشتر دارند.
- پیچیدگی لولهکشی: در نقاط اتصال و مسیرهای طولانی لولهکشی، دتکتورهای بیشتری لازم است.
- نوع گاز و کاربرد فضا: هر گاز رفتار و خطر خاصی دارد و محل نصب باید متناسب با کاربرد محیط باشد.
بیشتر بخوانید: طراحی چیدمان دتکتور شعله؛ رویکرد نوین در ۲۰۲۵
انواع پوشش دتکتورها
پوشش گسترده (Blanket Coverage)
استقرار یکنواخت چندین دتکتور در سراسر یک فضای مشخص مانند اتاق تجهیزات صنعتی.
- دتکتورها باید به گونهای توزیع شوند که هیچ ناحیهای بدون پوشش باقی نماند.
- پوشش نواحی با همپوشانی جزئی باعث افزایش اطمینان در صورت خرابی یک دتکتور میشود.
- طراحی اتاق، محل تجهیزات و مسیرهای تهویه باید در جانمایی دتکتورها لحاظ شود.
- نگهداری و آزمونهای منظم باید به صورت برنامهریزیشده انجام شود.
پوشش هدفمند (Targeted Coverage)
نصب بیم دتکتور در نقاط خاصی که احتمال نشت گاز بیشتر است، مانند:
- دیگهای بخار، لولهکشیها، شیرها و دودکشها.
- دتکتورها باید نزدیک به این نقاط نصب شوند، بدون اینکه دسترسی به آنها محدود شود.
- نوع دتکتور باید با نوع گاز هماهنگ باشد.
- شرایط محیطی مانند جریان هوا و دما باید در نظر گرفته شود.
- برنامه نگهداری و کالیبراسیون منظم بسیار حیاتی است.
نکات مهم در نگهداری و آزمون دتکتورها
- آزمونهای دورهای برای تضمین دقت و عملکرد صحیح دتکتورها انجام شود.
- کالیبراسیون منظم برای جلوگیری از خطاهای اندازهگیری ضروری است.
- در صورت خرابی یا تعمیر، جایگزینی فوری دتکتورها برای حفظ ایمنی محیط ضروری است.
نتیجهگیری
نصب صحیح و به موقع دتکتورهای گاز، عاملی حیاتی برای ایمنی در هر محیطی است که گازهای مختلف مورد استفاده یا نگهداری قرار میگیرند. با درک ویژگیهای فیزیکی گازها، شرایط محیطی و کاربری فضا، میتوان مکانهای بهینه نصب دتکتورها را تعیین کرد. استفاده از استراتژیهای پوشش گسترده و هدفمند، همراه با نگهداری منظم، تضمین میکند که سامانههای پایش گاز به بهترین شکل عمل کنند و خطرات ناشی از نشت گاز به حداقل برسند. در نهایت، این اقدامات به حفاظت از جان انسانها و جلوگیری از خسارات مالی کمک شایانی میکنند.
برای استعلام دقیق قیمت دتکتور شعله و قیمت دتکتور گاز از شرکت اسپین الکتریک، معمولاً باید مستقیماً با واحد فروش شرکت تماس بگیرید.
